ایران در جست‌‌وجوی شاخص‌های جامعه اطلاعاتی

ایران در جست‌‌وجوی شاخص‌های جامعه اطلاعاتی

پهنای باند بالا، سرعت و ارزانی دسترسی به اینترنت، خدمات شرکت‌های آمریکایی همگی از دلایلی است که حتی برخی اروپایی‌ها را نیز راغب به استفاده از خدمات شرکت‌های آمریکا می‌کند

علیرضا شیرازی- پایان اجلاس سران جامعه اطلاعاتی تونس بهانه‌ای بود تا با اشاره به اهداف و انتظارت دولتمردان ایران که در این اجلاس پیگیری شد نگاهی نیز به انتظارات شهروندان ایرانی از دولتمردان داشته باشیم.

بحث حاکمیت بر اینترنت قطعا برجسته‌ترین موردی بوده است که حاکمان و مسوولین کشور ایران در این اجلاس و همچنین اجلاس ژنو دنبال کرده‌اند. طبیعی و منطقی است که دولتمردان به فکر حفظ منافع و اعمال سیاست‌هایی برای جلوگیری از تضییع حقوق کشور خود باشند. اگرچه بحث حاکمیت بر اینترنت یک بحث داغ و دنباله‌دار است اما در کنار آن انتظار شهروندان ایرانی از دولتمردان خود برای تلاش و تسهیل روند رسیدن جامعه ایران به یک جامعه اطلاعاتی نیز مطرح است.

عکس : شهرام شریف

ایالات متحده مهد اینترنت است و بی تردید بسترهای علمی‌و اقتصادی و همچنین پویایی صنایع این کشور مهمترین عامل رشد و پا گرفتن اینترنت بوده است. با وجودی‌ که مرکزگریزی و عدم نیاز به نقطه حاکم یکی از مهم‌ترین ویژگی‌های در نظر گرفته شده برای اینترنت است اما در عمل با وجود مهمترین بسترهای سخت افزاری و همچنین تصمیم گیری در مورد این شبکه در آمریکا این کشور به نوعی به مرکز این شبکه و یا حاکم آن تبدیل شده است.بسیاری از آنچه که در امروز ما از اینترنت می‌شناسیم، اطلاعاتی که می‌خوانیم و یا ابزارهایی که استفاده می‌کنیم در کشور آمریکا شکل گرفته و یا مدیریت یا میزبانی می‌شود.وقتی از موتورهای جست‌جوی معروف استفاده می‌کنیم و یا ایمیل‌های یاهو یا‌ هات‌میل خود را چک می‌کنیم و یا وقتی برای خواندن اخبار به بسیاری از سایت‌های خبری سر می‌زنیم از خدمات شرکت‌های آمریکایی استفاده می‌کنیم. اما این مساله تنها به این دلیل است که شرکت‌های خصوصی آمریکایی بسیار فعال تر از دیگر رقبای حتی اروپایی خود هستند.

پهنای باند بالا، سرعت و ارزانی دسترسی به اینترنت، خدمات شرکت‌های آمریکایی همگی از دلایلی است که حتی برخی اروپایی‌ها را نیز راغب به استفاده از خدمات شرکت‌های آمریکایی می‌کند. موردی که عامل نگرانی است، وجود و تابعیت مراکز تصمیم‌گیری برای بخشی از اینترنت در آمریکا و در نتیجه تابعیت از سیاست‌های آمریکا است. مهمترین این سازمان‌ها <ایکان> به عنوان ارگان ناظر بر دامنه‌ها و اسم سایت‌ها است.به زبان ساده تمامی‌مدیریت و پشتیبانی دامنه‌های (com,net,org ,…) توسط این سازمان انجام می‌شود که البته بخشی از کار توسط این سازمان به شرکت‌های خصوصی مانند verisign واگذار شده است.حتی دامنه‌های کشورها نیز مانند دامنه دات آی ار (.IR) نیزتوسط این سازمان به کشور ایران اختصاص داده شده است.

این مورد می‌تواند نگران کننده باشد اما در واقع رفتار این سازمان تا حد زیادی مستقل ارزیابی می‌شود و برای نمونه با وجود مشکلات سیاسی تهران و واشنگتن، پسوند دامنه‌های خاص ایران بدون مشکل و کارشکنی خاصی در اختیار نمایندگان دولت ایران قرار گرفته است و اکنون این دامنه‌ها (.IR) توسط ایران پشتیبانی می‌شود و تا حدود زیادی تابع قوانین‌کشور است.البته مشکلاتی نیز وجود دارد مثلا شرکت‌های ایرانی نمی‌توانند به عنوان نماینده اصلی و ثبت کننده دامین‌های اصلی اینترنت (دات کام و نت) کاندید شوند هرچند که معمولا شرایط مالی، تکنیکی و حتی پشتوانه‌های بیمه و بانکی که پیش شرط پذیرش نمایندگی در این سطوح است حتی در آینده نزدیک نیز برای شرکت‌های ایرانی قابل تصور نیست.

اما اجازه دهید نگاهی به کشور خویش کنیم.جایی که اینترنت در آن زودتر از بسیاری از کشورهای منطقه وارد شد و حتی پیشرفت و نفوذ آن در بین شهروندان آن از پیشرفت خوبی برخوردار است. اما این پیشرفت و به خصوص در مقایسه با کشورهای فعال منطقه چندان انتظارات را برآورده نمی‌کند.وقت خوبی است که اشاره‌ای داشته باشیم به انتظارات شهروندان و متخصصان از دولتمردان و حاکمان ایران چرا که هدف اصلی دولتمردان ایران می‌بایست تسهیل و تسریع در روند تبدیل جامعه ایران به جامعه‌ای اطلاعاتی باشد.

اینترنت پرسرعت و ارزان‌تر

بیش از یک سال است که مسوولین، وعده نصف شدن هزینه دسترسی کاربران به اینترنت را به زودی داده‌اند و حتی برای آن زمان نیز تعیین کرده‌اند وعده‌هایی که تاکنون تحقق نیافته است.از هزینه استفاده از اینترنت تا حدودی آنهم تنها به دلیل رقابت شرکت‌های سرویس دهنده کاسته شده است که آن نیز به دلیل محدودیت در واگذاری مجوز ICP و یا در مواردی حتی تعیین سقف برای حداقل قیمت (مانند ساعتی سیصد تومان برای دسترسی هوشمند کاربران به اینترنت) عملا توسط دولت کنترل می‌شوند.حتی با افزایش هزینه ارتباطات تلفنی، کاربران اینترنت علاوه بر هزینه خدمات اتصال به اینترنت مبلغ قابل توجهی (در مواردی برابر درآمد خود شرکت سرویس دهنده) به مخابرات پرداخت می‌کنند.همچنین هنوز در پایتخت و در بسیاری مراکز مخابراتی امکان استفاده از ADSL وجود ندارند و عملا بخش عمده‌ای از کاربران ایرانی دسترسی به اینترنت پر سرعت و یا حتی با کیفیت مناسب را ندارند.

قیمت بالا برای پهنای باند و اینترنتپر سرعت که توسط شرکت‌های دولتی ارائه می‌شود نیز عامل دیگر در گرانی دسترسی به اینترنت است.دسترسی ارزان و با قیمت مناسب برای عموم شهروندان ایرانی اولین گام و لازمه تبدیل شدن به یک جامعه اطلاعاتی است.

بانکداری الکترونیک‌

پس از چند سال از ورود اینترنت به کشور ما هنوز در ارائه خدمات نوین بانکداری در محیط الکترونیک و اینترنت مشکل و نواقص زیادی داریم.به جز یک بانک خصوصی در عمل اکثر بانک‌‌های مهم کشور با وجود صرف هزینه زیاد برای سایت‌های خود هنوز خدمات قابل توجهی برای انتقال پول در بستر اینترنت برای مشتریان خویش فراهم نکرده اند و دیگر خدمات آنها نیز یا ناچیز و یا دارای پیچیدگی زیادی است. بایستی بپذیریم که تا هنگامی‌که ابزار و فرهنگ پرداخت آنلاین فراهم نشود استفاده از اینترنت بیشتر در جنبه‌های اطلاع رسانی و تفریحی محدود خواهد بودو از توجه تاجران و سرمایه گذاری کلان در اینترنت ایران و وب فارسی بی بهره خواهیم بود.

بستر حقوقی و قضایی‌

اینترنت نیاز به سرمایه و سرمایه‌گذاری نیاز به امنیت دارد.حتی برای بسیاری از افراد و حتی فعالان فناوری اطلاعات در کشور مشخص نیست که فعالیت تجاری در اینترنت و تخلفات در این حوزه تا چه میزان تحت پوشش سیستم انتظامی‌و قضایی در کشور است.کلاهبرداران و هکرها و کسانی که به نحوی به اطلاعات کاربران بدون اجازه آنها دسترسی و از آن سوء‌استفاده می‌کنند تا چه حد توسط سیستم انتظامی‌کشور قابل پیگیری هستند و چه مجازاتی از نظر حقوقی برای آنها در نظر گرفته شده است؟تا چه اندازه می‌توان به امضاء دیجیتال و سندهای الکترونیک دریافت و یا پرداخت الکترونیکی اعتماد داشت و تا چه حد در قوانین کشور به رسمیت شناخته شده‌اند؟

فرهنگ و آموزش‌

آمارها نشان می‌دهند جوانان و نوجوانان درصد زیادی از کاربران را تشکیل می‌دهند این اگرچه برای کشور ما نوید دهنده آینده خوبی است اما اینترنت زمانی جدی گرفته و زمانی جامعه اینترنتی حاصل خواهد شد که تاجران، کارمندان، پدران و مادران نیز اینترنت را شناخته به عنوان یک ابزار متعارف آنرا پذیرفته و به‌کار گیرند. درعین حال با توجه به نواقصی که در استفاده از اینترنت در نسل جوان وجود دارد لازم است که رویکرد مناسب و کاملی برای شناخت سطوح مختلف جامعه از اینترنت و وب در نظر گرفته شود.رسانه‌هایی مانند صدا و سیما می‌توانند نقش محوری در این مورد داشته باشند که متاسفانه تاکنون با بی‌مهری نسبت به این قضیه برخورد کرده‌اند.

برنامه ریزی درست و قابل اطمینان‌

می‌توان با اطمینان گفت بسیاری از مسائل تلخی که در صنعت فناوری اطلاعات و جامعه کاربران اینترنت شاهد آن بوده‌ایم به دلیل تغییرات ناگهانی در نگاه مدیران بخش دولتی، تصویب قوانین ناکارآمد و یا حداقل اجرای نادرست آنها بوده است. مواردی مانند ورشکست شدن بسیاری از شرکت‌های سرویس دهنده اینترنت، انحصار ارائه برخی خدمات به چند شرکت خصوصی و نیمه دولتی و حتی مشکلات فیلترینگ و برخوردهای سلیقه‌ای با آن مواردی است که نگاه عجولانه و تصویب و اجرای برخی قوانین بدون در نظر گرفتن منافع بخش خصوصی، صنعت فناوری اطلاعات و منافع بلند مدت جامعه در آن نقش داشته است.بپذیریم که کار سختی است که در کشوری سرمایه‌گذاری کنیم که هنوز معلوم نیست اینترنت آن قرار است خصوصی باشد یا دولتی و یا اینکه معلوم نیست وب سایتی فردا به دلایل سلیقه‌ای و یا به اشتباه فیلتر شود و یا در حالی‌که که قوانین دامنه .IR هنوز در وضعیت روشن و ثابتی قرار نگرفته است قانونی برای ملزم کردن فروشگاه‌های اینترنتی به استفاده از دامنه .IR تصویب می‌شود و این در حالیست که اکثر فروشگاه‌های اینترنتی که حتی آنهایی که از حمایت‌های بخش دولتی استفاده می‌کنند در دامنه‌های .COM قرار دارند.به موارد متعددی می‌توان در چند سال اخیر اشاره داشت که قوانین ناکارآمد و تغییر دیدگاه‌های مسوولین باعث خسارت بخش خصوصی و در نهایت کاربران شده است.رسیدن به جامعه اطلاعاتی بدون برنامه ریزی دقیق و شفاف و ثبات قدم مسوولین دشوار خواهد بود.

امید است که دولتمردان ایران در کنار پیگیری مباحثی مانند حاکمیت بر اینترنت، در جهت نزدیک کردن جامعه ایران به یک جامعه اطلاعاتی و پویا نیز تلاش کنند.

منبع : روزنامه دنیای اقتصاد

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

اجرا شده توسط: همیار وردپرس